Prawo do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej realizowanej bezpłatnie mają pacjenci objęci powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Świadczenia te są realizowane bez skierowania, jednak personel placówki medycznej ma obowiązek sprawdzenia dokumentu potwierdzającego prawo pacjenta do świadczeń NFZ (do czasu wydania Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego może to być np. dowolny dokument potwierdzający opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne).

Nocna i świąteczna opieka zdrowotna udzielana jest w czasie, kiedy przychodnie POZ są nieczynne, a więc w dni robocze w godzinach od 18:00 do 8:00 następnego dnia oraz w dni ustawowo wolne od pracy całodobowo.

W ramach nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej pacjentom udzielana jest pomoc medyczna w przypadku:

• NAGŁEGO ZACHOROWANIA,
• NAGŁEGO POGORSZENIA STANU ZDROWIA gdy nie ma objawów sugerujących bezpośrednie zagrożenie życia lub istotny uszczerbek zdrowia, a zastosowane środki domowe lub leki dostępne bez recepty nie przyniosły spodziewanej poprawy nagłego zachorowania,
• gdy zachodzi obawa, że oczekiwanie na otwarcie przychodni może znacząco niekorzystnie wpłynąć na stan zdrowia.

Pomoc ta może być realizowana przez:

• porady lekarskie udzielane:
•  ambulatoryjnie w kontakcie bezpośrednim z pacjentem,
• telefonicznie,
• w domu pacjenta, o ile lekarz dyżurny uzna to za uzasadnione medycznie,
• świadczenia udzielane przez pielęgniarkę doraźnie, w związku z poradą udzieloną przez lekarza w ramach nocnej i świątecznej opieki medycznej,
• świadczenia udzielane przez pielęgniarkę w gabinecie zabiegowym lub w domu pacjenta, zlecone przez lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego, wynikające z potrzeby zachowania ciągłości leczenia i pielęgnacji.

Skorzystanie z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej uzasadniają w szczególności:

•  zaostrzenie dolegliwości znanej choroby przewlekłej (np. kolejny napad astmy oskrzelowej z umiarkowaną dusznością);
• infekcja dróg oddechowych z wysoką gorączką (wyższą niż 39°C), szczególnie u małych dzieci i ludzi w podeszłym wieku;
• bóle brzucha, nieustępujące mimo stosowania leków rozkurczowych;
• bóle głowy, nieustępujące mimo stosowania leków przeciwbólowych;
• biegunka lub wymioty, szczególnie u dzieci lub osób w podeszłym wieku.

W stanie nagłym, bezpośrednio zagrażającym życiu pacjent nie powinien zgłaszać się do placówki świadczącej nocną i świąteczną opiekę zdrowotną, gdyż tam na pomoc mógłby czekać zbyt długo. W takiej sytuacji powinien wezwać Pogotowie Ratunkowe albo – jeśli to możliwe – sam zgłosić  się do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.

Aby wezwać Pogotowie Ratunkowe, należy zadzwonić:

• z telefonu stacjonarnego pod numer 999,
• z telefonu komórkowego pod numer 999 lub 112.

Stan nagłego zagrożenia zdrowotnego, który uprawnia do wezwania Pogotowia Ratunkowego, został zdefiniowany w ustawie z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. nr 191, poz. 1410, z 2007 r. nr 89, poz. 590 i nr 160, poz. 1172 oraz z 2008 r. nr 17, poz. 101) jako stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała, lub utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

Jak rozpoznać, czy stan pacjenta wymaga podjęcia natychmiastowych czynności medycznych? Otóż stany nagłe, bezpośrednio zagrażające życiu, to między innymi:

• utrata przytomności,
• zaburzenia świadomości,
• drgawki,
• nagły, ostry ból w klatce piersiowej,
• zaburzenia rytmu serca,
• nasilona duszność,
• nagły ostry ból brzucha,
• uporczywe wymioty,
• gwałtownie postępujący poród,
• ostre i nasilone reakcje uczuleniowe (wysypka, duszność) będące efektem zażycia leku, ukąszenia, czy użądlenia przez jadowite zwierzęta,
• zatrucia lekami, środkami chemicznymi czy gazami,
• rozległe oparzenia,
• udar cieplny,
• wyziębienie organizmu,
• porażenie prądem,
• podtopienie lub utonięcie,
• agresja spowodowana chorobą psychiczną,
• dokonana próba samobójcza,
• upadek z dużej wysokości,
• rozległa rana będąca efektem urazu,
• urazy kończyn dolnych, uniemożliwiające samodzielne poruszanie się.

W stanach nagłych świadczenia opieki zdrowotnej są udzielane pacjentom niezwłocznie i bez skierowania, a brak dokumentu potwierdzającego prawo do korzystania z bezpłatnej opieki zdrowotnej nie może być powodem odmowy udzielenia świadczenia. Pacjenci znajdujący się w stanie zagrożenia zdrowia i życia mogą uzyskać pomoc w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym, a nawet w każdej szpitalnej izbie przyjęć. Pacjenci muszą jednak pamiętać o tym, że mogą tam uzyskać wyłącznie pomoc w stanie nagłym i nie mają prawa domagać się świadczeń, które mogą uzyskać u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarzy poradni specjalistycznych.